2016: Litouwen voorinformatie

 

Internationale Tocht Litouwen 2016 (deel 3)

Johny van Hoeve

Landschap en bevolking

De Litouwers zijn trots op hun land met de vele beschermde natuurparken. Ook zie je veel beschermde bronnen, stenen en bomen. Vroeger werden hieraan speciale krachten ontleend. Hoewel voor het merendeel vlak is het landschap toch afwisselend. Er zijn vlakten met landbouw, weiden, afgewisseld met bossen en meren. Vooral in het oosten zijn veel meren en een paar ‘hoogvlaktes’ van ca. 150 m hoogte. Het hoogste punt is 234 m. Litouwen is voor ongeveer 25% bebost en 3% is bedekt met moeras. Daarnaast zijn er zo’n 3.000 meren die 2% van de oppervlakte beslaan en ca. 750 rivieren. De belangrijkste rivier is de Nemunas (in het Duits Memel). In het westen op de landtong Koerse Schoorwal ziet men hele hoge zandduinen, de Sahara van Litouwen. Een apart fenomeen. Men vertelde me dat de meren vroeger de hele winter bevroren waren en het land bedekt was met een witte deken van sneeuw. Maar dat men nu, mogelijk t.g.v. de opwarming van de aarde, in de winter veel last heeft van vriezen, dooien, weer opvriezen, dooien etc. Slecht voor de wegen en het verkeer.

Voor mij als Nederlander zijn vooral de stilte en rust opvallend in dit land. Soms is er tijden lang geen huis, mens of auto te bekennen. Litouwen heeft 3.3 miljoen inwoners, waarvan 1.3 miljoen in de vijf grootste steden wonen. Vilnius is de grootste stad met een half miljoen inwoners. Daarna volgen Kaunas, Klaipeda, Šiauliau en Panevėžys met meer dan 100.000 inwoners. Je ziet verspreid in het landschap, kleine dorpjes met merendeel vrijstaande grijs uitgeslagen of geelgeverfde houten huizen. In de wat grotere steden en soms ook in een dorp zie je hier en daar nog grauwe Sovjetflats. Je ziet ze vooral in steden die zijn verwoest in WOII en waar vrij veel industrie was/is. Inmiddels wordt er hard gewerkt aan het verbeteren van de infrastructuur en bouwen van moderne woningen en flats.

Na de val het communisme in 1989 zijn veel fabrieken in verval geraakt, evenals de kocholzen (de collectieve landbouwbedrijven). Het kost (veel) tijd om het land weer op te bouwen. Het heeft er onder andere toe geleid dat er een uittocht plaats vindt van werkzoekenden. Dit betekent dat het inwonertal van Litouwen krimpt. Van 2000-2012 zelfs een krimp van 14%!

In Litouwen is de levensverwachting lager dan in West-Europa: voor mannen 68 jaar, vrouwen 78,7 jaar. Wat opvalt is het grote verschil in levens-verwachting tussen mannen en vrouwen (oorzaak, het hoge alcohol-gebruik?).

De bevolking is een mengelmoes van culturen, die hier soms al eeuwenlang bestaan, denk aan nakomelingen van de Baltische stammen ca. 85% van de bevolking, Polen 8%, Russen 6%, verder nog kleine minderheden als Oekraïners, Wit Russen, Zweden, Duitsers, Schotse Calvinisten en Joden (4.000).

Tijdens de periode 1940-1958 zijn ca. 1 miljoen mensen omgekomen t.g.v. deportatie door de Sovjets en Nazi’s met hulp van Litouwers die met hen collaboreerden en door directe moord, waaronder 90 % van de Joodse bevolking (In 1940 woonden er 200.000 Joden). Dit alles heeft diepe sporen achter gelaten bij de bevolking.

Ca. 3 miljoen Litouwers zijn geëmigreerd naar (vooral de USA) Chicago is de stad met de meeste Litouwers. Ook in Canada, Engeland, Zuid-Amerika en Australië zijn er gemeenschappen Litouwers. De Poolse en Russische bevolking is vooral geconcentreerd in de steden Vilnius en Klaipeda en ook aan de grenzen. Het valt op dat je bijna geen emigranten uit Afrika en Azië ziet, zoals in West Europa.

Net als in andere landen, worden aan bewoners van elke van de vier regio’s van Litouwen bepaalde karaktereigenschappen toebedeeld. Aan de 115 etnische groepen is toegestaan hun eigen cultuur en taal te onderhouden. Ze kunnen eigen scholen stichten, mits men ook Litouws onderwijst.

Als je bedenkt dat dit land vele malen langdurig is bezet en onderdrukt en zich elke keer opnieuw moest aanpassen aan een ander land en cultuur, is het begrijpelijk dat men grote waarde hecht aan het laten zien en behouden van de eigen cultuur.

Sport , kunst, cultuur en andere wetenswaardigheden

De vijf meest geliefde sporten in Litouwen zijn basketbal, wielrennen, voetbal, handbal, ijshockey en martial arts. In Litouwen is basketbal de meest populaire en meest bekeken sport en staat op hoog niveau. De basketballers hebben zowel de Europese- als de Wereldtitel binnengehaald. Pranas Lubinas (Frank Lubin 1910-1999) is de ‘Grootvader van het Litouwse basketbal’, geboren in de USA als kind van Litouwse emigranten. Hij werd in VS wereldberoemd als basketbalspeler. In 1937 verhuist hij naar Litouwen en wordt de eerste basketbalcoach. Binnen een hele korte tijd behaalt het Litouwse team de Europese titel. Veel Litouwers maakten vroeger deel uit van het nationale Sovjet Unie basketbalteam.

Taal - enkele woorden Litouws

Uitspraak

De klemtoon is vet gedrukt. De medeklinker voor een e, i, y wordt verzacht met een soort j - klank, Y - als in win . Bij ė, ę, de klinker langer aanhouden.

Veel gebruikte tekens ( ă ą č Č ė é̆ ę į ì Ř ř Š š Ũ ũ Ŭ ŭ ū Ž ž )

Zie ook voor richtlijnen uitspraak, deel 1) in De Roep van februari 2015.

-  time / tijd / laìkas
-  when / wanneer / kada
-  today / vandaag / šiandien (sjjandien)
-  tomorrow / morgen / rytoj (rietoj)
-  yesterday / gisteren / văkar
-  soon / straks / greitai
-  next week / week / kitą savaitę
-  last month / vorige maand / praėjusį mėnesį
-  a day / een dag / per dieną
-  Monday / maandag / pirmadienis(pr)
-  Tuesday / dinsdag / antradienis(an)
-  Wednesday / woensdag / trečiadienis(tr)
-  Thursday / donderdag / ketvirtadienis(kt)
-  Friday / vrijdag / penktadienis (pn)
-  Saturday / zaterdag / šeštadienis (še)
-  Sunday / zondag / sekmadienis (sk)
-  July / juli / liepa
-  August / augustus / rugpjūtis

Actueel en ander nieuws

In 2014 is de heer van der Lingen benoemd tot ambassadeur van Nederland in Litouwen. Uitspraak van de ambassadeur over Litouwers: ‘Ik bewonder de kracht die zij ontlenen uit hun eigen cultuur als de wortel van hun identiteit’. Adres Nederlandse ambassade: T. Kosciuskos gatve 36, Vilnius.

Voor actuele informatie
-  www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/reisadviezen/inhoud/litouwen (informatie Ministerie van Buitenlandse Zaken)
-  http://www.lithuania.travel/?lang=2 (nationaal Verkeersbureau voor Toerisme)

Praktische tips - Verkeer

Met de auto neem je na Warschau de autoweg 18, richting Bialystock en neem de grensovergang Kalvarija op de via Baltica (E67) of meer naar het zuiden, de toeristische route Lazdijai (info www.balticroads.net)

In Litouwen zijn de hoofdwegen goed en vrij rustig. Soms loopt er iemand op de snelweg of stopt er plotseling een bus. In Litouwen gelden dezelfde basis verkeersregels als in andere landen. Let wel op dat je voorrang verleent, wanneer het verkeerslicht op groen staat en je links afslaat, dan rijdt nl. het tegemoetkomend verkeer door. Het is verplicht in Litouwen in de auto bij je te hebben: veiligheidshes (voor alle inzittenden), EHBO doos, gevarendriehoek en brandblusapparaat. En wil je in heel Europa safe zijn, neem dan ook mee: een alcoholtest, reservewiel, krik, reservelamp, reservebril mee en zet de flitspaalsignalering uit. Het is belangrijk dat je geen bagage achterlaat in de auto (let hier vooral op in de buurt van de ferry en in de grote steden) en parkeer je auto bij voorkeur op een bewaakt parkeerterrein. Van buitenaf zichtbare bagage in de auto wordt niet door verzekeringen gedekt als het gestolen wordt.

Boeken
-  Baltische Zielen, Jan Brokken (ook in het Pools, Frans, Italiaans en binnenkort in het Engels verkrijgbaar, een formidabel boek)
-  Litouwen, Een reis in de tijd, A.E.J. Smidt
-  Estland, Letland en Litouwen: Dominicus reisgids, Capitool reisgids en ANWB reisgids
-  De schaduw van de grote broer, Laura Starink.
-  Duits: Litauen, Handbuch für individuelles Entdecken, Günther Schäfer und Litauisch Wort für Wort