2015: Elmstein, Duitsland

 

Op weg naar Pinksteren

Ineke Wouters en Liesbeth Wuite

Koblenz is de eerste plaats waar we met ons groepje van acht een kijkje gaan nemen. Op 3 en 4 mei heb ik meegezongen met de Holocaust Cantata (songs from the camps) als herdenkingsconcert (bewerkt door Donald M. Cullough).

Voor het verwerken van een diepgaande gebeurtenis, is het nodig de situatie voor ogen te hebben en heel reëel te bekijken (wat is mijn aandeel in het geheel?). Maar zich ook te realiseren: Ik kon niet anders.

Voor de mensen die WO II hebben meegemaakt is dit een heel proces. Met name oudere Duitsers konden moeilijk voor ogen zien dat in hun land die vreselijke vervolgingen plaatsvonden en er vernietigingskampen waren.

En nu? Ik ben blij om te zien dat het herdenken eenzelfde karakter begint te krijgen als in Nederland. Het gaat over lijden, leed aanbrengen en realiseren dat we dit niet meer willen. Over tolerantie t.o.v. anders zijn en anders denkenden. En zo zien we in Koblenz een monument ‘Wider das Vergessen, zum Gedenken an die Sinti und Roma, die hier unter uns lebten. Männer, Frauen und Kinder - im Nationalsozialismus wurden Sie aus Ihrer Heimatstadt Koblenz ...’ Jong en oud werden uit hun huizen gehaald, naar de concentratiekampen vervoerd en omgebracht.

In Montabaur waar we overnachten, zien we Stolpersteine, struikelend over een ongemakkelijk verleden. Op de stoepen, precies voor de huizen waar o.a. joodse mensen hebben gewoond, vind je deze steentjes ingemetseld. Via deze stenen krijgen de voormalige bewoners hun namen terug i.p.v. de nummers uit de kampen. Op de stenen staat waarheen ze zijn afgevoerd en waar ze zijn overleden.

In Koblenz in de basiliek zie ik een rij gebrandschilderde ramen waar het thema armoede uitgebeeld wordt. In elk raam wordt een gave afgebeeld, brood geven aan je medemens, drinken of kleding. Ik vraag me af wat geef ik van mijzelf aan anderen die iets nodig hebben?

In Boppard zien we zowaar Franciscus van Assisi afgebeeld, ons voorbeeld van met hoe weinig een mens kan leven. Vragen en schenken, een mooi beeld in Boppard van een klein kind dat de vrouw van een winkeltje om een snoepje vraagt. In de prachtige kerk van Boppard word ik verrast door orgelklanken met muziek van Bach. Juist Bach heeft zo treffend het lijden van Jezus Christus als mens weergegeven. ‘En hij nam het lijden van de hele mensheid op zich’. Ik ben er stil van.

Op Wikipedia lezen we: Stolpersteine is een project van de Duitse kunstenaar Gunter Demnig (1947, Berlijn). Hij brengt gedenktekens aan op het trottoir voor de huizen van mensen die door de nazi’s verdreven, gedeporteerd, vermoord of tot zelfmoord gedreven zijn. Deze Stolpersteine (lett. ’struikelstenen’) herinneren onder andere aan Joden, Sinti en Roma, politieke gevangenen, homoseksuelen, Jehova’s getuigen en gehandicapten. De kunstenaar noemt ze Stolpersteine omdat je erover struikelt met je hoofd en je hart, en je moet buigen om de tekst te kunnen lezen. Op de stenen zijn, in een messing plaatje, de naam, geboortedatum, deportatiedatum en plaats en datum van overlijden gestanst. De kleine stenen (10 x 10 cm) werden lange tijd alle door de kunstenaar zelf gemaakt en geplaatst. Genoodzaakt door de stormachtige ontwikkeling van het project laat hij zich tegenwoordig door een bevriende kunstenaar ondersteunen. Incidenteel worden de stenen geplaatst door gemeentelijke stratenmakers. Dit is bijvoorbeeld het geval in Eindhoven, waar het om een zeer groot aantal stenen gaat. Het project Stolpersteine loopt sinds het jaar 1994. Eind 2014 had Demnig al 50.000 Stolpersteine geplaatst in meer dan duizend steden en dorpen.